از پل وجودی کافکا تا پل سوررئال حسینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان وادبیات فارسی دانشگاه گیلان

2 گروه زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، ایران

10.29252/kavosh.2025.21942.3601

چکیده

پل، همچنان­که از نامش برمی­ آید می­ تواند پیونددهنده ­ای میان ادبیات داستانی دو سرزمین و رسیدن به تفکری جهان­ وطنی باشد. یک­سوی آن، داستانی کوتاه از کافکا و سوی دیگر، نخستین داستان فلسفی بلند از نویسندۀ ایرانی، قدسی حسینی؛ زنی که همزمان با سفر حقیقی از آلمان به کانادا برای ملاقات خواهر محتضرش در بیمارستان، سفری معنوی را آغاز می­ک ند و همگام با عبور از پل به مدد روایت تو­در­توی خویش و گفتگومندی باختینی در یک فضای سوررئالیستی و معناگرا می­ کوشد تا ناامیدی فروپاشانۀ پل وجودی کافکا را با یافتن خود، در دیگری بزرگ لکانی، دگرگون سازد. در هر دو داستان، امر نمادین و امرشخصی با کارکرد زبانی همدلی و زیبایی­ شناختی به هم گره خورده ­­اند و ­همزمان در متن حضور دارند.
این پژوهش با رویکردی نشانه­ شناسی به شیوۀ تحلیلی توصیفی به بررسی دو داستان هم­نام پرداخته است و پژوهشی نوین در میان پژوهش­ های آثار کافکا، محسوب می ­شود که نشان می­ دهد همبستگی چشمگیری میان اجزای کلام، در انتقال پیامی واحد در پل کافکا وجود دارد؛ به صورتی­ که جنبه­ هایی از اگزیستانسیالیسم در آن برجسته شده، حال آنکه تنوع نمادها و ارجاعات بینامتنی گسترده در پل حسینی بر تعداد پیام ­های متن افزوده است. پیام­هایی معنوی و اخلاق­گرا که احتمالاً متأثر از خاستگاه شرقی نویسنده بوده­اند. لحن لطیف و روند آهستۀ پل حسینی نیز در قیاس با زمختی لحن و ضرباهنگ کوبنده و پر تنش پل کافکا می­ تواند متاثر از جنسیت راویان باشد. اگرچه پل در اثر کافکا از ابژه به سوژه مبدل شده و در اثر حسینی به صورت معبر باقی مانده است؛ اما عناصر دیگری در روایت حسینی وجود دارد که نشانۀ درهم آمیختگی ابژه و سوژه است. این­ درهم­تنیدگی دو عامل گفتمانی که نمایانگر خودِ نهفتۀ سوژه در امن­گاه ابژه است، می­ تواند مهمترین وجه اشتراک دو روایت متفاوت از پل باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

From Kafka’s existentialism to Hosseini’s surrealism

نویسندگان [English]

  • Firouz Fazeli 1
  • Mina Mehrafarin 2
1 -Associate Professor of Persian Language and Literature at University of Guilan
2 Faculty of Persian language and literature, University of Guilan, Iran
چکیده [English]

A bridge can serve as a link between the fictions of two lands, leading to a universal thinking. On one side, there is a short story by Franz Kafka, and, on the other, there is the first long philosophical story by Iranian writer Ghodsi Hosseini. In Hosseini's story, a woman begins a spiritual journey alongside her physical journey from Germany to Canada to visit her ailing sister. The author attempts to transform the despair of Kafka's existential bridge by finding herself in Lacan's "big Other" within a surreal and meaningful space as she crosses the bridge. This research employs a semiotic approach with a descriptive-analytical method to examine the two homonymous stories. As it demonstrates, there is a significant coherence among the elements of speech to convey a unified message in Kafka's "The Bridge", highlighting aspects of existentialism. In contrast, the diversity of the symbols and extensive intertextual references in Hosseini's "The Bridge" increases the number of the messages in the text. Although the bridge in Kafka's work is transformed from object to subject and remains a passage in Hosseini's story, there are other elements that indicate the intermingling of object and subject, which represents the hidden self of the subject in the safe haven of the object. This may be the most important ground between the two different narratives of the bridge.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fiction
  • Semiotic criticism
  • Intertextuality
  • Kafka
  • Ghodsi Hosseini
  • Bridge
  1. الف) کتاب ­ها

    • استراترن، پل. (1387). آشنایی با کافکا. ترجمه احسان نوروزی. تهران: مرکز.
    • ایگلتون، تری. (1398). رویداد ادبیات. ترجمه مشیت علایی. تهران: لاهیتا.
    • بارت، رولان. (1400). نقد و حقیقت. ترجمه شیرین دخت دقیقیان. چاپ یازدهم. تهران: مرکز.
    • باطنی، محمدرضا. (1393). نگاهی تازه به دستور زبان. چاپ شانزدهم. تهران: آگه.
    • براهنی،رضا. (1393). قصه­نویسی. چاپ چهارم. تهران: نگاه.
    • بی­نیاز، فتح­الله. (1394). درآمدی بر داستان­نویسی و ­روایت­شناسی. چاپ ششم. تهران: افراز.
    • تسلیمی، علی.(1393). پیام هدایت و نظریه غرب ­و ­شرق شناسی. تهران: آمه.
    • ---------.(1395). نقد ادبی (نظریه­های ادبی و کاربرد آن­ها). چاپ سوم. تهران: اختران.
    • حدادی، محمود. (1401). سخن در حضور (یادداشت­هایی درباره ادبیات آلمانی). تهران: مهراندیش.
    • حسینی، قدسی. (1399). پل. تهران: داستان. نسخه الکترونیک.
    • داد، سیما. (1392). فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ ششم. تهران: مروارید.
    • رستگارفسایی، منصور. (1383). پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • رهنما، تورج. (1400). ادبیات امروز آلمان. چاپ چهارم. تهران: چشمه.
    • شوالیه، ژان و آلن گربران. ( 1384). فرهنگ نمادها(5جلدی). ترجمه سودابه فضایلی. چاپ دوم. تهران: جیحون.
    • فوردهام، فریدا. (1388). مقدمه­ای بر روانشناسی یونگ. ترجمه مسعود میربها. تهران: جامی.
    • کافکا، فرانتس.(1388). داستان­های کوتاه کافکا. ترجمه علی­اصغر حداد. تهران: ماهی.
    • کالر، جاناتان. (1390). در جستجوی نشانه­ها. ترجمه لیلا صادقی و تینا امرالهی. چاپ دوم. تهران: علم
    • گایر، پل و ­دیگران. (1400). زیبایی­شناسی آلمانی. ترجمه سیدمسعود حسینی و دیگران. چاپ دوم. تهران: ققنوس.
    • گریمال، پیر. (1341). فرهنگ اساطیر یونان و رم. ترجمه احمد بهمنش. تهران: دانشگاه تهران.
    • گیرو، پی­یر. (1380). نشانه­شناسی. ترجمه محمدنبوی. تهران: آگه.
    • مالی، رادک. (1398). فرانتس کافکا، انسان زمان خود و زمان ما. ترجمه رضا میرچی. تهران: موسسه فرهنگی­هنری جهان­کتاب.
    • مقدادی، بهرام. (1378). فرهنگ اصطلاحات ادبی از افلاطون تا عصر حاضر. تهران: فکر روز.
    • میرصادقی، جمال. (1394). عناصر داستان. تهران: سخن.
    • نامورمطلق، بهمن. (1400). درآمدی بر بینامتنیت(نظریه­ها و کاربردها). چاپ سوم. تهران: سخن.
    • هاوکس، ترنس. (1398). ساختگرایی و­نشانه­شناسی. ترجمه کوروش صفوی.­ تهران: علمی.
    • همرمایستر، کای. (1399). سنت زیبایی­شناسی آلمانی. ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی. تهران: ماهی.
    • یانوش، گوستاو. (1386). گفتگو با کافکا. ترجمه فرامرز بهزاد. چاپ سوم. تهران: خوارزمی.
    • یول، جرج. (1397). نگاهی به زبان (یک بررسی زبان­شناختی). ترجمه نسرین حیدری. چاپ شانزدهم. تهران: سمت.
    1. Dempsey, Amy (2010). Styles, Schools and Movements: The Essential Encyclopaedic Guide to Modern Art. Thames& Hadson. ISBN 978-0-500-28844-3.
    2. Von Jagow, Bettina & Jahraus, Oliver (2008). Kafka-Handbuch Leben-Werk-Wirkung. Vandenhoeck & Ruprecht. ISBN 978-3-525-20852-6.

     ب) مقالات

    1-  بخشی، مریم. (1401). «بررسی تطبیقی رمان«مسخ» اثر کافکا و «سامسا» اثر سلطان العمیمی». فصلنامه علمی ادبیات تطبیقی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت. دوره16. شماره63. صص151-168.

    2-  پارسا، شمسی. (1398). «مطالعه تطبیقی مایگان در آثار صادق هدایت و فرانتس کافکا». مجله پژوهش­های نقد ادبی و سبک­شناسی. شماره36. صص85-96.

    3- دهقان، علی و فرشاد ولی زاده. (1400). «بررسی تطبیقی مولفه­های دلهره وجودی در آثار صادق هدایت و فرانتس کافکا». فصلنامه پژوهش­های ادبیات تطبیقی دوره نهم. شماره1 صص133-161.

    4- عیسی زاده حاجی آقا، محمد؛ آرش مشفقی و عزیز حجاجی­کهجوق. (1398). «نمادشناسی تطبیقی عزاداران بیل ساعدی و مسخ کافکا». نشریه ادبیات تطبیقی دانشگاه شهیدباهنر کرمان. سال11 شماره 21 صص 127-153.

    5- میدانچی، نازنین، منوچهر فروتن و امید دژدار.(1394). «معنای خانه: بررسی تطبیقی رویکردها و­روش­ها». سومین کنگره بین­المللی عمران، معماری و توسعه شهری. تهران، صص 1 ـ 15.

    6- نصراصفهانی، محمدرضا و طیبه جعفری. (1389). «مقایسه شیوه پردازش شخصیت در گاو ساعدی و مسخ کافکا». نشریه زبان و­ ادب فارسی دانشگاه تبریز. دوره53 شماره 215، صص133-156.